Próchnica powstaje na skutek działania cukrów prostych (glukoza, sacharoza) zawartych w słodyczach, napojach gazowanych i sokach. Bakterie przetwarzają cukry w kwasy, które uszkadzają szkliwo. Ryzyko zwiększają produkty lepkie, długo zalegające na zębach – karmelki, suszone owoce, chipsy. Istotna jest też częstotliwość posiłków – ciągłe podjadanie bez mycia zębów sprzyja próchnicy. Naturalne płyny ochronne (ślina) nie nadążają z neutralizowaniem kwasów przy nieustannym dostarczaniu cukrów.
Problemy z próchnicą i demineralizacją szkliwa dotykają sporej liczby osób, jakkolwiek wieku czy szyku życia. Szczególnie niepokojący jest fakt, że nawet świadomi pacjenci, dbający o higienę jamy ustnej, mogą borykać się z tymi dolegliwościami. Podstawowym czynnikiem wpływającym na stan naszych zębów jest dieta oraz sposób spożywania pokarmów. Bakterie obecne w jamie ustnej przekształcają cukry proste w kwasy, które prowadzą do rozpuszczania minerałów w szkliwie. Proces ten nazywamy demineralizacją – to pierwszy etap powstawania próchnicy. Można zauważyć, że słodycze stanowią zagrożenie dla naszych zębów. Kwaśne napoje, soki owocowe czy nawet niektóre „zdrowe” przekąski mogą przyczynić się do osłabienia szkliwa.
Szczególnie niebezpieczne są produkty, które przyklejają się do powierzchni zębów i pozostają tam przez dłuższy czas. Demineralizacja szkliwa następuje, gdy pH w jamie ustnej spada poniżej wartości krytycznej 5,5. Sytuacja staje się jeszcze poważniejsza, gdy spożywamy produkty zawierające podobnie jak cukier, jak i kwasy – na przykład gazowane napoje czy soki cytrusowe. Bakterie próchnicowe uwielbiają takie warunki i rozpoczynają swoją destrukcyjną działalność. Interesujące jest, że nawet naturalne produkty, takie jak rodzynki czy suszone owoce, mogą być bardziej szkodliwe dla zębów niż zwykła czekolada.
Najbardziej szkodliwe produkty dla zdrowia zębów
- Napoje gazowane i energetyczne
- Soki owocowe (szczególnie cytrusowe)
- Żelki i lepkie słodycze
- Suszone owoce
- Chipsy i słone przekąski
- Białe pieczywo i przetworzone węglowodany
Należy spojrzeć na sposób konsumpcji napojów wysokokalorycznych: Popijanie ich małymi łykami przez dłuższy czas jest bardziej szkodliwe niż wypicie ich za jednym razem. Kwasy obecne w napojach (kwas fosforowy, cytrynowy czy jabłkowy) systematycznie atakują szkliwo, prowadząc do jego demineralizacji. Musimy wiedzieć, że naturalne soki owocowe – mimo swojej wartości odżywczej – także mogą być przyczyną problemów ze szkliwem (ze względu na wysoką ilość kwasów organicznych).
Jak minimalizować ryzyko próchnicy?
Proces demineralizacji można częściowo odwrócić, ale wymaga to dobrego podejścia i świadomości. Remineralizacja szkliwa jest możliwa dzięki ślinie, która zawiera wapń i fosforany. Jednak gdy pH w jamie ustnej pozostaje niskie przez dłuższy czas, naturalne mechanizmy obronne organizmu nie nadążają z naprawą szkód. „Najlepszym rozwiązaniem jest ograniczenie spożycia produktów szkodliwych dla szkliwa oraz odpowiednie rozłożenie posiłków w ciągu dnia”. Można także stosować produkty zawierające fluor i ksylitol – substancje wspierające procesy remineralizacji.
Te ciekawe produkty mogą zniszczyć Twoje zęby w zaledwie parę miesięcy! Przeczytaj zanim będzie za późno
Większość osób nie zdaje sobie sprawy, że ich codzienne nawyki żywieniowe mogą prowadzić do poważnych problemów z zębami. Szczególnie niebezpieczne są napoje gazowane, które zawierają kwas fosforowy i cytrusowy, prowadzące do stopniowego rozpuszczania szkliwa. Energy drinki, ze względu na wysoką ilość cukru i kwasów, są tak samo szkodliwe dla naszego uzębienia. Soki owocowe, przede wszystkim cytrusowe, mimo że są zdrowe dla organizmu, mogą przyczynić się do demineralizacji szkliwa.
Słodycze, przede wszystkim te lepkie jak karmelki czy żelki, są szczególnie destrukcyjne, ponieważ przyklejają się do zębów na dłuższy czas. Kwaśne przekąski, takie jak chipsy czy krakersy, także przyczyniają się do osłabienia szkliwa.
Można spojrzeć na produkty, które łączą w sobie wysoką kwasowość i ilość cukru, ponieważ ich szkodliwe działanie jest wtedy zwielokrotnione. Do tej grupy należą między innymi kwaśne żelki, lemoniady czy niektóre jogurty owocowe. Częste spożywanie octu jabłkowego, mimo jego prozdrowotnych właściwości, także może prowadzić do problemów ze szkliwem.
Mikrobiologiczna symbionia w jamie ustnej – jak wspierać naturalnych sprzymierzeńców?
Kiszona kapusta, ogórki kiszone oraz kimchi to naturalne probiotyki, które efektywnie wspierają florę bakteryjną jamy ustnej. Częste spożywanie fermentowanych produktów mocno wpływa na redukcję szkodliwych bakteri odpowiedzialnych za próchnicę i choroby dziąseł. Kefir i jogurt naturalny dostarczają organizmowi bakteri kwasu mlekowego, które hamują rozwój patogenów.
- Kiszona kapusta
- Ogórki kiszone
- Kimchi
- Kefir
- Kombucha
- Jogurt naturalny
- Zakwas z buraków
- Miso
Fermentowane warzywa zawierają także cenne witaminy, minerały, które wzmacniają szkliwo zębów i poprawiają kondycję dziąseł. Kombucha, będąca fermentowanym naparem herbacianym, dostarcza przeciwutleniaczy i związków probiotycznych.
Nietypowe źródła probiotyków z regionu Azji Południowo-Wschodniej
Natto, tradycyjna japońska potrawa z fermentowanej soi, zawiera szczepy bakteri Bacillus subtilis, które wykazują działanie przeciwzapalne w jamie ustnej. Tempeh, pochodzący z Indonezji fermentowany produkt sojowy, dostarcza probiotyków, a także białka i witamin z grupy B, wspierających zdrowie zębów i dziąseł. Lokalne społeczności od wieków wykorzystują te produkty jako naturalne środki wspomagające higienę jamy ustnej.
Ksylitol – słodki zabójca bakteri próchnicotwórczych
Ksylitol to naturalny alkohol cukrowy występujący w małych ilościach w owocach i warzywach. Jest szczególnie skuteczny w walce z bakteriami Streptococcus mutans, które są głównym sprawcą próchnicy zębów. Gdy bakterie próbują metabolizować ksylitol, nie mogą go prawidłowo wykorzystać jako źródła energi, co prowadzi do gromadzenia się toksycznych produktów przemiany materi wewnątrz ich komórek. Proces ten efektywnie hamuje namnażanie się bakteri i prowadzi do ich stopniowego obumierania. Właściwości przeciwpróchnicze ksylitolu zostały potwierdzone w licznych badaniach klinicznych. Ma on także zdolność do zmniejszania adhezji bakteri do powierzchni zębów, co utrudnia tworzenie się biofilmu bakteryjnego.
W odróżnieniu od cukru, ksylitol nie powoduje próchnicy, ale aktywnie wspomaga remineralizację szkliwa. Częste stosowanie produktów z ksylitolem może zmniejszyć ryzyko próchnicy nawet o 40%. Jest bezpieczny dla diabetyków, ponieważ metabolizowany jest jakkolwiek insuliny, a jego indeks glikemiczny jest bardzo niski.
